Yvetteschoenmakers

De Polyvagaaltheorie eenvoudig uitgelegd voor rouwenden

Wat gebeurt er toch allemaal in je lichaam tijdens rouw?

Rouwen is geen louter emotioneel proces. Het is een lichamelijke gebeurtenis. Je hart bonkt, je maag draait, je schouders verkrampen, je adem stokt. Misschien herken je dat je de ene dag volledig instort en de andere dag verrassend kalm bent. Die schommelingen kunnen verwarrend voelen, alsof je lichaam je in de steek laat.

De polyvagaaltheorie van dr. Stephen Porges biedt een verhelderend kader. Deze theorie beschrijft hoe ons autonome zenuwstelsel voortdurend schakelt tussen verschillende toestanden van veiligheid, dreiging en bevriezing. Als rouwende helpt dat inzicht om te begrijpen waarom je reageert zoals je reageert, zonder jezelf te veroordelen.

Drie toestanden van je zenuwstelsel

De polyvagaaltheorie onderscheidt drie reactiepatronen. De ventrale vagus-toestand is je veilige basis: je voelt je rustig, verbonden en in staat om na te denken. De sympathische toestand is je mobilisatiereactie: vechten of vluchten, met angst, paniek of opgejaagdheid. De dorsale vagus-toestand is je bevriezingsreactie: je voelt je verdoofd, leeg, uitgeput of volledig afgesloten.

Tijdens rouw kan je zenuwstelsel razendsnel tussen deze drie schakelen. Het ene moment sta je met beide benen op de grond, het volgende moment overspoelt verdriet je en dan weer voel je helemaal niets. Dat is geen falen. Het is je biologie die probeert om te gaan met een overweldigend verlies.

ToestandWat je voeltWat je nodig hebt
Ventrale vagusRust, verbinding, overzichtRustige aanwezigheid, troost
SympathischOnrust, angst, paniekBeweging, ademhaling, veiligheid
Dorsale vagusVerdoving, leegte, moeheidWarmte, geduld, kleine stapjes

Hoe herken je jouw toestand?

Inzicht begint bij opmerken. Let eens op de signalen van je lichaam zonder er iets aan te veranderen. Misschien merk je een gespannen kaak, een versnelde hartslag of een gevoel van zwaarte in je benen. Dat zijn aanwijzingen van je zenuwstelsel.

Enkele signalen die je bij jezelf kunt herkennen:

  • Je voelt je rusteloos en kunt niet stilzitten: sympathische activatie.
  • Je voelt je verdoofd en wilt het liefst onder een deken kruipen: dorsale vagus.
  • Je kunt een gesprek voeren en troost ontvangen: ventrale vagus.

Het is belangrijk om te weten dat geen enkele toestand goed of fout is. Ze zijn allemaal overlevingsstrategieën die je beschermen tegen te veel pijn in één keer.

"Je zenuwstelsel doet niets verkeerd; het probeert je te beschermen tegen een verlies dat te groot is om in één keer te dragen."

Wat helpt om terug te keren naar veiligheid?

Als je merkt dat je in de sympathische of dorsale toestand zit, kun je kleine dingen doen die je lichaam signaleren dat het veilig is. Denk aan een lange, langzame uitademing, je voeten stevig op de grond voelen, of een warme hand op je borst leggen. Beweging kan helpen om de opgebouwde energie af te voeren, terwijl rust en warmte juist helpen bij verdoving.

Dit zijn geen trucjes om verdriet weg te nemen. Ze zijn een uitnodiging aan je zenuwstelsel om te weten dat je niet alleen bent en dat je mag ontspannen, zelfs midden in rouw.

  1. Adem langzamer uit dan je inademt.
  2. Zoek een veilig persoon of huisdier op.
  3. Beweeg zachtjes of wikkel je in een deken.
  4. Praat vriendelijk tegen jezelf, zoals tegen een goede vriend.

Waarom dit inzicht zo troostend is

Wanneer je begrijpt dat je reacties voortkomen uit je zenuwstelsel en niet uit een gebrek aan kracht, verdwijnt een deel van de schaamte. Je bent niet zwak als je instort, en je bent niet koud als je niets voelt. Je lichaam probeert je te dragen door een periode die te zwaar is om alleen te dragen.

De polyvagaaltheorie geeft je een taal voor wat er in je gebeurt. Die taal kan opluchting geven, omdat je niet langer tegen jezelf vecht. Je leert luisteren naar je lichaam, stap voor stap, met meer begrip en minder oordeel. En dat is precies wat rouwenden zo hard nodig hebben.

Latest articles